سيد على اكبر برقعى قمى
318
راهنماى دانشوران در ضبط نامها ، نسبها و نسبتها ( فارسي )
امرؤ القيس بن حجر كندى . و بعضى گويند : « نامش عدى است » . و صحيح اين است كه عدى نام برادر او است و دور نيست نامش امرؤ القيس و لقبش مهلهل باشد زيرا او نخستين شاعر عرب است كه شعر رقيق يعنى غزل گفت ، يقال : هلهل الشعر اى ارقه ؛ يعنى شعر را رقيق نظم كرد . و بعضى گويند : « از جهت نظم اين شعر او را مهلهل گفتند : لما توغل فى الكراع هجينهم * هلهلت آتار مالكا و ضئيلا » . و به هر دو تقدير مهلهل لقب است . و نيز مهلهل اوّل كسى است كه قصيده را در عرب طولانى كرد و پيش از او قصايد از ده بيت تجاوز نكرد . مهلهل يكى از دليران و مبارزان نامور عرب است و داستانها دارد و هم از اعاظم شعراى جاهلى است و فرزدق در وصفش گفت و مهلهل الشعراء ذاك الاول و در حدود ثلث اوّل از قرن ششم ميلادى درگذشت و اين ابيات را در وصف حروب خود گفت : اثبت مرّة و السيوف شواهر * و صرفت مقدمها إلى همام و بنى لجيم قد وطئنا وطأه * بالخيل خارجة عن الاوهام و سقيت تيم اللات كأسامرة * كالنار شب وقودها بضرام و لقد قتلت الشعثمين و مالكا * و ابن المسور و ابن ذات دوام و لقد خبطت بيوت يشكر خبطة * اخوالنا و هم بنو الاعمام ليست براجعة لهم ابائم * حتّى تزول شوامخ الأعلام تا پايان قصيده كه حروب خود را توصيف مىكند . مهنّد : بر وزن مشدّد نام مهنّد بن سويد اسدى كوفى است از محدّثان اماميّه و ابو المهنّد كنيت و يا نام يكى از نحويان و اديبان است از شاگردان زجّاج و ابو بكر بن خيّاط بود . مهندس : بر وزن مهيمن به معنى اندازهگير ، كمّيّتشناس مأخوذ از هندسه است معرّب اندازهء فارسى . و هندسه نام علمى است كه اندازهها را به آن معلوم كنند و مهندس لقب كسى است كه آن علم را بداند و نخستين كسى كه در هندسه كتاب نوشت اقليدس مهندس يونانى بود و چندين تصنيف در آن علم كرد و كتابهايش به عربى ترجمه شد . و حكايت كنند كه حكيمان يونان بر سردر مدارس خود نوشتند : « كسى كه مرتاض نيست حقّ ورود به دانشگاه را ندارد » . و مقصودشان اين بود كسى كه كتاب اقليدس را نخوانده است حقّ دخول به مدارس را ندارد . و از افاضل مهندسين اسلام احمد بن عمر كرابيسى است صاحب كتاب شرح اقليدس و كتاب حساب الدور و كتاب مساحة الحلقة و كتاب الحساب الهندسى و غير اينها . « 1 »
--> ( 1 ) - و نيز مهندس محمّد بن عبد الكريم بن عبد الرحمن حارثى دمشقى ملقّب به مؤيّد الدّين مكنّى به ابو الفضل در عالمان هندسه و طبّ بود . در آغاز به شغل نجّارى پرداخت آنگاه به رياضيّات و هندسه روى آورد و در علم افلاك و زيجها مطالعه كرد سپس به علم طبّ پرداخت و چندى در مصر اقامت گزيد در سال 599 در حدود هفتادسالگى در دمشق درگذشت . از اوست كتابهاى : معرفت ، رمز التقويم ، الحروب و السياسة ، الادوية مفردة ، مختصر الاغانى ( الأعلام / زركلى : 6 / 215 ) .